Blockchain w edukacji: czy da się zdobyć środki na pilotaż i jak go uzasadnić?

Dlaczego blockchain w edukacji w ogóle wymaga pilotażu i finansowania

Blockchain w edukacji – o co tak naprawdę chodzi

Blockchain w edukacji nie polega na „wrzuceniu wszystkiego do łańcucha bloków”. Najczęściej dotyczy konkretnych obszarów: poświadczania dyplomów i certyfikatów, weryfikacji tożsamości i kompetencji, śledzenia ścieżki edukacyjnej oraz mikropłatności za kursy czy treści. W praktyce oznacza to integrację istniejących systemów (np. e-dzienników, LMS, USOS, systemów dziekanatowych) z siecią blockchain, w której przechowywane są wybrane, kluczowe dane lub ich kryptograficzne odciski (hash).

Dlatego większość projektów edukacyjnych z użyciem blockchainu powinna zaczynać się od pilotażu. Jest to technologia o dużym ładunku regulacyjnym, organizacyjnym i wizerunkowym, a jednocześnie często słabo rozumiana przez decydentów. Pilotaż pozwala ograniczyć ryzyko, pokazać szybko pierwsze efekty i zbudować realny, policzalny case biznesowy przed szerszą implementacją.

Dlaczego bez finansowania pilotaż będzie kulawy

Prawdziwy pilotaż blockchain w edukacji to nie jest „zabawa studenta z opiekunem na hobbystycznym serwerze”. Żeby mieć co pokazać grantodawcy, partnerom czy ministerstwu, trzeba:

• wykonać analizę prawną i RODO,
• zapewnić infrastrukturę (choćby minimalną: węzeł, hosting, wsparcie DevOps),
• zapłacić za development lub konfigurację istniejących rozwiązań,
• przeprowadzić testy z rzeczywistymi użytkownikami (studenci, uczniowie, nauczyciele, administracja),
• udokumentować rezultaty w formie raportu lub studium przypadku.

Bez finansowania większość z tych elementów jest robiona „po godzinach”, chaotycznie i bez planu ewaluacji. To później utrudnia obronę projektu przed radą uczelni, organem prowadzącym szkołę, funduszem czy ministerstwem. Dlatego już na etapie pomysłu trzeba myśleć w kategoriach: jakie koszty wygeneruje pilotaż, jakie korzyści pokażemy i skąd weźmiemy na to środki.

Jakie są oczekiwania grantodawców wobec innowacji typu blockchain

Grantodawcy – od ministerstw po fundacje prywatne – coraz lepiej rozumieją, że blockchain to nie magiczna różdżka. Interesują ich trzy kwestie:

1. Problem edukacyjny – czy projekt rozwiązuje rzeczywisty, namacalny problem (np. fałszywe dyplomy, długi proces weryfikacji kwalifikacji, chaos w systemie certyfikatów branżowych).
2. Skalowalność – czy po pilotażu da się rozszerzyć rozwiązanie na większą grupę, inne szkoły/uczelnie, branże lub regiony.
3. Wpływ społeczny lub gospodarczy – czy technologia poprawi dostęp do edukacji, mobilność zawodową, jakość kształcenia, przejrzystość systemu lub efektywność wydatków publicznych.

Blockchain sam w sobie nie jest celem. W dokumentach aplikacyjnych musi być opisany jako narzędzie, które wspiera realizację konkretnej polityki publicznej (np. uczenie się przez całe życie, mobilność studentów, walka z wykluczeniem, cyfryzacja usług publicznych) lub rozwiązuje problem biznesowy (np. ułatwia firmom weryfikację kompetencji kandydatów).

Typowe obszary zastosowania blockchainu w edukacji, które opłaca się pilotować

Cyfrowe dyplomy, certyfikaty i mikrokwalifikacje

Najbardziej klasycznym obszarem jest wydawanie dyplomów i certyfikatów w formie cyfrowej, z zapisem w blockchainie lub z użyciem technologii pokrewnych (np. verifiable credentials). Kluczowy cel: ułatwić weryfikację autentyczności dokumentów i skrócić proces potwierdzania kwalifikacji. Dla grantodawców jest to łatwo zrozumiałe, bo wiąże się z mobilnością absolwentów i przejrzystością rynku pracy.

Wariant „light” to zapisanie w blockchainie tylko hasha dokumentu – sama treść dyplomu jest przechowywana tradycyjnie, a blockchain służy jako rejestr referencyjny. Wariant „pełny” obejmuje wydawanie dyplomów w formie cyfrowych portfeli kompetencji, które absolwent kontroluje i udostępnia rekruterom czy urzędom.

Na pilotaż nadaje się szczególnie obszar mikrokwalifikacji – krótkich kursów, szkoleń, certyfikatów branżowych. Tam problem chaosu certyfikatów jest największy, a jednocześnie regulacje są nieco luźniejsze niż przy dyplomach formalnych. To często najbezpieczniejszy punkt wyjścia dla szkoły lub uczelni, która chce eksperymentować.

Śledzenie ścieżki edukacyjnej i uznawanie efektów uczenia się

Kolejny obiecujący obszar to śledzenie historii edukacyjnej ucznia lub studenta w różnych instytucjach. Obejmuje to nie tylko formalne przedmioty, ale także staże, projekty, kursy online, konkursy czy wolontariat. Blockchain może tutaj pełnić rolę wspólnego, zaufanego rejestru, w którym różne podmioty zapisują osiągnięcia danej osoby.

Dla grantodawców brzmi to atrakcyjnie, bo wpisuje się w koncepcję uczenia się przez całe życie (LLL) i uznawania efektów uczenia nieformalnego. W praktyce technologicznej, zamiast jednego centralnego rejestru państwowego, można mieć sieć partnerów (uczelnie, szkoły, firmy szkoleniowe, pracodawcy), którzy wystawiają „tokeny osiągnięć” lub cyfrowe odznaki powiązane z blockchainem.

Na etapie pilotażu warto ograniczyć się np. do jednej ścieżki: program stażowy, ścieżka IT, kompetencje miękkie. Chodzi o to, żeby dało się uchwycić logikę rozwiązania, ale jednocześnie przetestować integrację wielu podmiotów i pokazanie realnego przepływu danych.

Tożsamość cyfrowa ucznia/studenta i dostęp do usług

Trzeci obszar to zdecentralizowana tożsamość (self-sovereign identity, DID). Uczniowie i studenci mogą mieć cyfrowe portfele zawierające potwierdzone atrybuty (np. status studenta, nauka w danym profilu, uprawnienia do zniżek, dostęp do laboratoriów). Blockchain służy tu do rozproszonego zarządzania zaufaniem.

Tego typu projekty są zwykle bardziej złożone regulacyjnie, bo dotykają kwestii identyfikacji, RODO, integracji z krajowymi systemami eID. Z tego względu nadają się raczej dla dużych pilotaży na poziomie ministerialnym lub konsorcjów uczelni, z porządnym zapleczem prawnym.

Z punktu widzenia finansowania można jednak dobrze sprzedać wąski scenariusz: np. cyfrowa legitymacja studencka zapisana w portfelu, wykorzystywana do logowania do usług bibliotecznych, tańszych biletów czy wypożyczania sprzętu. Kluczowe w uzasadnieniu: bezpieczeństwo, odporność na fałszerstwa, łatwość zdalnej weryfikacji.

Rodzaje środków na pilotaż blockchain w edukacji – gdzie szukać pieniędzy

Granty publiczne: krajowe i regionalne programy wsparcia

Instytucje publiczne są coraz bardziej otwarte na finansowanie pilotaży technologicznych w edukacji, zwłaszcza jeśli projekt wpisuje się w szersze strategie cyfryzacji. W Polsce da się szukać środków w kilku podstawowych koszykach:

• programy ministerialne dotyczące cyfryzacji edukacji, nowoczesnych metod kształcenia i jakości szkolnictwa wyższego,
• fundusze europejskie (np. programy regionalne, Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, inicjatywy innowacji społecznych),
• konkursy Narodowego Centrum Badań i Rozwoju (tam, gdzie możliwe są projekty B+R+I w obszarze edukacji i cyfryzacji usług publicznych),
• środki samorządowe na innowacje w oświacie, szczególnie w większych miastach i regionach o silnej agendzie „smart city”.

W uzasadnieniu wniosków do sektora publicznego kluczowe jest powiązanie projektu z dokumentami strategicznymi: strategiami cyfryzacji, polityką edukacyjną, programami LLL, rozwojem kompetencji przyszłości. Blockchain trzeba opisać jako narzędzie służące realizacji tych celów, nie jako cel sam w sobie.

Fundusze prywatne, fundacje korporacyjne i sektor technologiczny

Drugim źródłem są fundusze prywatne: fundacje korporacyjne, programy CSR, inicjatywy firm technologicznych (szczególnie z sektora Web3, fintech, IT). Interesuje je zwykle połączenie trzech elementów: nowoczesna technologia, realny wpływ społeczny oraz możliwość późniejszej współpracy biznesowej lub wizerunkowej.

W praktyce mówimy o:

• grantach fundacji korporacyjnych nastawionych na edukację cyfrową i wyrównywanie szans,
• programach grantowych firm blockchainowych i kryptowalutowych, które chcą wspierać adopcję technologii w „realnym świecie”,
• partnerstwach z firmami IT, które finansują lub współfinansują proof-of-concept w zamian za dostęp do case study i możliwość dalszej komercjalizacji.

W odróżnieniu od sektora publicznego, w sektorze prywatnym duże znaczenie ma konkret: ile osób skorzysta, czy rozwiązanie można później zapakować w produkt lub usługę, jakie są szanse na skalowanie w innych krajach lub sektorach. Warto już na starcie sygnalizować, czy projekt będzie open source, czy raczej komercyjny (i dlaczego taki wybór).

Środki wewnętrzne uczelni, szkół i partnerów branżowych

Trzecie źródło to budżety wewnętrzne: środki własne uczelni, szkół, centrów kompetencji, a także wkłady partnerów branżowych. Nawet jeśli nie pokryją całości kosztów, często są potrzebne jako wkład własny w projekt współfinansowany z grantów publicznych lub funduszy prywatnych.

Przykładowe formy wkładu własnego:

• czas pracy pracowników dydaktycznych i administracyjnych,
• udostępnienie laboratoriów, serwerowni, zasobów IT,
• promocja i rekrutacja uczestników pilotażu,
• dostęp do istniejących systemów (LMS, e-dziennik, dziekanat) i wsparcie integracyjne.

W wielu konkursach współfinansowanych liczy się również wkład rzeczowy i organizacyjny. Trzeba jednak umieć go wykazać i udokumentować – dlatego od początku warto prowadzić ewidencję czasu pracy, zasobów i usług wnoszonych przez każdą stronę partnerstwa.

Jak dobrać zakres i kształt pilotażu blockchain w edukacji

Mały, średni czy duży pilotaż – porównanie wariantów

Dopasowanie skali pilotażu do dostępnych lub możliwych do zdobycia środków jest kluczowe. Zbyt ambitny projekt kończy się „wiecznym prototypem”; zbyt skromny – nie ma siły przebicia przy ocenie wniosków. Warto porównać warianty:

W kontekście „czy da się zdobyć środki” najłatwiejsza do sfinansowania jest zwykle wersja średnia: pilotaż instytucjonalny z klarowną skalą, ale jednocześnie na tyle konkretny, że da się go opisać i zamknąć w 18–24 miesiącach. Mały proof-of-concept często bywa finansowany z mikrograntów lub budżetów wewnętrznych; duży pilotaż wymaga konsorcjum i długiego procesu aplikacyjnego.

Dobór scenariusza pilotażu do źródła finansowania

Scenariusz pilotażu trzeba dopasować do logiki danego programu finansowania. Przykładowo:

• w programach nastawionych na innowacje społeczne lepiej sprawdzi się projekt blockchainu do walidacji mikrokwalifikacji dla osób z mniejszych miejscowości lub o utrudnionym dostępie do edukacji,
• w programach B+R warto pokazać bardziej technicznie ambitne elementy: zdecentralizowaną tożsamość, interoperacyjność z europejskimi ramami kwalifikacji, standardy verifiable credentials,
• w fundacjach korporacyjnych i CSR lepiej eksponować równy dostęp do edukacji, transparentność i „uzbrojenie” młodych ludzi w kompetencje przyszłości.

Ten sam system można opisać w trzech różnych narracjach, zależnie od konkursu. Treść pilotażu pozostaje ta sama, ale akcenty, wskaźniki i język uzasadnienia są inne. To często przesądza o wyniku oceny.

Minimalne wymagania wobec pilotażu, który da się obronić

Elementy pilotażu, które zwiększają szanse na finansowanie

W projektach blockchain w edukacji pojawiają się powtarzalne cechy, które robią dobre wrażenie na recenzentach. Nie są obowiązkowe, ale podnoszą wiarygodność i „dojrzałość” projektu.

• Realny użytkownik końcowy – jasno opisani uczniowie, studenci, nauczyciele, pracodawcy. „System dla wszystkich” jest z zasady podejrzany; lepiej opisać konkretne grupy i ich problemy.
• Współistnienie z obecnymi systemami – pilotaż nie może wymagać wyłączenia dziennika elektronicznego czy USOS-a. Musi się dać uruchomić obok nich i zasilać je danymi albo je od nich pobierać.
• Plan ewaluacji – z góry określone wskaźniki (techniczne, edukacyjne, organizacyjne), sposób ich pomiaru i momenty „checkpointów”, gdy podejmowana jest decyzja, co dalej.
• Ścieżka wyjścia – opis, co stanie się z systemem po zakończeniu pilotażu: kto utrzyma infrastrukturę, co z danymi, czy będzie migracja do produkcji, czy kontrolowane wygaszenie.
• Warstwa prawna – choćby uproszczona analiza: kto jest administratorem danych, jak wygląda podstawa przetwarzania, jak rozdzielone są role podmiotów w sieci blockchain.

Bez tych elementów projekt częściej jest traktowany jako ciekawostka technologiczna, a nie poważna propozycja modernizacji procesów edukacyjnych.

Co musi „zadziałać”, aby pilotaż był wiarygodny dla grantodawcy

Instytucje finansujące patrzą mniej na to, czy użyty jest „najlepszy” blockchain, a bardziej na to, czy da się powtórzyć i skalować efekty. Kluczowe są trzy warstwy: techniczna, organizacyjna i użytkowa.

• Warstwa techniczna – system powinien obsłużyć kilka scenariuszy obciążenia (np. rejestracja większej serii certyfikatów na koniec semestru), zadziałać w typowej infrastrukturze uczelni/szkoły i mieć podstawowe mechanizmy monitoringu.
• Warstwa organizacyjna – muszą istnieć procedury: kto nadaje uprawnienia, kto może korygować błędy, co robimy, gdy student zgłasza, że nie widzi swojego zaliczenia w portfelu itd.
• Warstwa użytkowa – interfejs nie może wymagać od nauczycieli zrozumienia kryptografii ani zarządzania kluczami na poziomie „hardcore”. Zwykle potrzebna jest warstwa pośrednia: panel webowy, proste workflow, integracja z logowaniem uczelnianym.

Dopiero gdy te trzy obszary są wiarygodnie opisane, argument „to się da realnie wykorzystać” zaczyna być przekonujący.

Najczęstsze błędy w konstruowaniu pilotażu blockchain w edukacji

Nawet dobry pomysł można „zabić” błędami w projektowaniu. W projektach edukacyjnych szczególnie często pojawiają się kilka powtarzalnych pułapek.

• Przeinżynierowanie – próba wdrożenia jednocześnie certyfikatów, tokenizacji postępów, zdecentralizowanej tożsamości i DAO uczniowskiego samorządu. Pilotaż musi być zrozumiały dla komisji oceniającej, nie tylko dla architekta systemów.
• Brak mostu do obecnej rzeczywistości – projekt zakłada, że „od jutra wszystko będzie cyfrowe i na blockchainie”. Tymczasem szkoły i uczelnie działają w realnych ramach prawnych i procedurach, których nie da się z dnia na dzień wymienić.
• Ignorowanie prawa – opisy typu „dane są zaszyfrowane, więc RODO nas nie dotyczy” lub „blockchain jest anonimowy, więc to nie są dane osobowe”. Tego typu argumenty są sygnałem ostrzegawczym dla recenzentów.
• Brak kosztów utrzymania – budżet obejmuje wyłącznie development, a nie zawiera żadnej pozycji związanej z utrzymaniem systemu, aktualizacjami czy wsparciem użytkowników po pierwszym roku.
• Nadmiar żargonu – wniosek jest tak nasycony skrótami i technicznymi detalami, że osoby z obszaru edukacji lub polityk publicznych nie są w stanie ocenić, co właściwie ma powstać.

Eliminacja tych błędów często podnosi ocenę projektów bardziej niż dodanie kolejnej efektownej funkcji technologicznej.

Jak opisać ryzyka pilotażu, żeby nie odstraszyć grantodawcy

Blockchain jest uznawany za technologię z podwyższonym ryzykiem: nową, wrażliwą regulacyjnie, czasem kojarzoną z rynkiem krypto. Próba ukrycia ryzyk zwykle kończy się gorzej niż ich otwarte, sensowne opisanie.

Praktyczny schemat opisu może wyglądać następująco:

• Ryzyko technologiczne: np. brak dojrzałych bibliotek w danym zakresie, możliwe zmiany standardów. Kontrdziałanie: wybór projektów open source z aktywną społecznością, komponentowa architektura, która pozwala zamienić warstwę blockchain bez burzenia całości.
• Ryzyko regulacyjne: np. niepewność co do interpretacji RODO w kontekście nieusuwalności danych. Kontrdziałanie: prowadzenie projektu w architekturze „off-chain + on-chain hash”, konsultacje z prawnikiem, możliwe scenariusze migracji.
• Ryzyko organizacyjne: rotacja kadry, brak czasu nauczycieli, rezygnacja partnera. Kontrdziałanie: formalne umowy partnerskie, plan minimalnego zestawu funkcji, który da się zrealizować nawet przy mniejszych zasobach.
• Ryzyko wizerunkowe: skojarzenia z „kryptowalutami” i spekulacją. Kontrdziałanie: jasne oddzielenie warstwy infrastrukturalnej (blockchain jako rejestr) od tokenów o wartości pieniężnej, unikanie zbędnych wątków krypto w komunikacji.

Taki opis nie obniża oceny, o ile pokazuje, że zespół ma świadomość ograniczeń i przygotowane mechanizmy reagowania.

Jak uzasadnić potrzebę blockchainu – argumenty dla różnych odbiorców

Argumentacja dla władz uczelni i dyrekcji szkół

Decydenci oświatowi rzadko są zainteresowani technologią samą w sobie. Interesują ich koszty, ryzyka, wizerunek i zgodność z regulacjami. W rozmowie z nimi użyteczne bywają inne akcenty niż w rozmowie z programistami.

• Odporność na fałszerstwa – dyplomy, zaświadczenia i wpisy w indeksie są faktycznie przedmiotem nadużyć. Blockchain daje prosty mechanizm weryfikacji dokumentu bez konieczności kontaktu z dziekanatem.
• Oszczędność czasu administracji – każda automatyzacja potwierdzania dokumentów, wysyłki zaświadczeń, raportowania do zewnętrznych instytucji przekłada się na konkretne godziny pracy.
• Nowoczesny wizerunek – szkoła czy uczelnia, która jako jedna z pierwszych w kraju wydaje dyplomy cyfrowe z możliwością łatwego udostępniania pracodawcom, zyskuje przewagę w rekrutacji studentów i partnerów.
• Spójność z politykami publicznymi – możliwość podpięcia projektu pod strategie cyfryzacji, europejskie ramy kwalifikacji czy kierunki rozwoju nauki i szkolnictwa wyższego.

Dla wielu rektorów czy dyrektorów przekonujące bywają też przykłady z innych krajów, w których podobne systemy już działają. Nie jako wzór do kopiowania, ale dowód, że rynek idzie w tym kierunku.

Argumentacja dla grantodawców publicznych

Instytucje publiczne szukają zwykle efektu systemowego: lepszego dostępu do edukacji, większej przejrzystości, oszczędności środków publicznych. Blockchain pasuje do tej logiki tylko wtedy, gdy nie jest opisany jako „gadżet do wszystkiego”.

W narracji projektowej pomaga m.in.:

• Wpisanie rozwiązań w istniejące ramy – np. Europejski Obszar Edukacji, europejskie standardy cyfrowych odznak i kwalifikacji, ewentualnie krajowe reformy (jak wdrażanie mikrokwalifikacji).
• Opis efektu skali – w jaki sposób jedna implementacja na uczelni X może zostać użyta przez uczelnię Y minimalnym kosztem. Gdzie jest „lewarek” skalowania: otwarte standardy, open source, wspólna infrastruktura?
• Wskaźniki poza-technologiczne – odsetek osób, które szybciej znalazły pracę dzięki czytelnemu portfelowi kwalifikacji; liczba instytucji, które podłączyły się do pilotażowej sieci; czas skrócenia procedur weryfikacji dyplomów.
• Efekty uboczne – np. powstanie materiałów szkoleniowych, programów kursów dla nauczycieli, modułów dydaktycznych o technologii blockchain dla studentów.

Grantodawca publiczny ma zwykle długi horyzont – interesuje go, co zostanie po projekcie za trzy–pięć lat, a nie tylko czy demo zadziała na konferencji.

Argumentacja dla partnerów technologicznych i fundacji korporacyjnych

Dla firm technologicznych, fundacji korporacyjnych czy organizacji z sektora Web3 blockchain w edukacji jest jednocześnie poligonem testowym i sposobem na pokazanie użyteczności technologii poza rynkiem finansowym.

W dyskusji z takim partnerem sprawdzają się inne akcenty:

• Możliwość „productizacji” – czy na bazie pilotażu da się zbudować rozwiązanie gotowe do wdrażania u kolejnych klientów? Jak wygląda roadmapa po zakończeniu projektu?
• Widoczność i PR – konferencje, publikacje, studia przypadku, materiały wizerunkowe, w których partner jest wymieniany jako współtwórca innowacji.
• Otwartość technologiczna – na ile kod będzie otwarty, czy partner może wykorzystać komponenty w innych projektach, jakie licencje są planowane.
• Interoperacyjność – użycie standardów, które pozwolą wpiąć rozwiązanie w szerszy ekosystem (np. standardy W3C dla verifiable credentials), a nie zamknięcie się w jednym, niszowym łańcuchu.

Tu blockchain nie wymaga obrony jako technologii, ale musi się obronić jako element modelu biznesowego i wizerunkowego.

Argumentacja dla nauczycieli i studentów

Bez ludzi korzystających z systemu pilotaż pozostaje prezentacją na slajdach. Tymczasem nauczyciele i studenci mają swoje, bardzo przyziemne kryteria: łatwość użycia, sensowność w codzienności, brak dodatkowej biurokracji.

W rozmowach warsztatowych często działają takie elementy:

• Jeden portfel, wiele potwierdzeń – student nie musi gromadzić papierów i skanów z różnych kursów, instytucji i platform. Ma jedno miejsce, które może pokazać pracodawcy.
• Możliwość budowania własnej ścieżki – szczególnie przy mikrokwalifikacjach: student łączy kursy z różnych źródeł w spójny profil kompetencji, a system to czytelnie prezentuje.
• Mniej „papierologii” – automatyczne potwierdzanie zaliczeń, mniejsza liczba zaświadczeń drukowanych „na żądanie”, krótsze kolejki w dziekanacie.
• Transparentność procesu – np. jasny ślad tego, kiedy zaliczenie zostało wprowadzone do systemu, kto je zatwierdził, brak „znikających” ocen.

Jeśli pilotaż w wyraźny sposób ułatwia życie tej grupie, szanse na jego realne przeprowadzenie i dobre wyniki ewaluacji rosną wielokrotnie.

Projektowanie konsorcjum i partnerstw dla pilotażu blockchain

Jakie role powinny znaleźć się w projekcie

Nawet niewielki pilotaż blockchain w edukacji rzadko udaje się zrealizować w pojedynkę. Potrzebne jest minimum trzech typów kompetencji: edukacyjne, technologiczne i prawno-organizacyjne.

• Partner edukacyjny główny – szkoła, uczelnia, centrum kształcenia. Dostarcza grupę użytkowników, procesy, w których testowane jest rozwiązanie, a także wiedzę o ograniczeniach praktyki szkolnej.
• Partner technologiczny – firma lub zespół akademicki odpowiedzialny za architekturę, development, integracje i utrzymanie. Dobrze, jeśli ma już doświadczenie z projektami publicznymi.
• Partner prawny lub organizacyjny – kancelaria, dział prawny uczelni, think tank. Pomaga przełożyć koncepcje na regulaminy, umowy, polityki prywatności.
• Partner społeczny lub branżowy – organizacja pracodawców, NGO, samorząd. Wnosi perspektywę rynku pracy lub interesu społeczności lokalnej, by projekt nie był „wewnętrzną zabawką” uczelni.

W większych konsorcjach te role mogą się multiplikować, ale logika pozostaje podobna: ktoś odpowiada za ludzi, ktoś za technologię, ktoś za reguły gry.

Model zarządzania projektem, który uspokaja grantodawców

Przy projektach innowacyjnych szczególnie ważne jest pokazanie, że decyzje nie będą podejmowane ad hoc. W praktyce dobrze działa kilka prostych rozwiązań:

• Komitet sterujący z przedstawicielami kluczowych partnerów, spotykający się co kilka miesięcy i zatwierdzający zmiany zakresu.
• Product owner po stronie edukacyjnej – osoba, która dba, by rozwój systemu odpowiadał na potrzeby uczniów i nauczycieli, a nie tylko na ambicje programistów.
• Backlog funkcji podzielony na „must have” i „nice to have”, z jasno określonym zakresem minimalnym, który musi zostać dowieziony, aby projekt uznać za udany.

Jak ułożyć harmonogram pilotażu, który nie wykolei semestru

Najczęstsza obawa uczelni i szkół brzmi: „to nam rozwali organizację roku”. Harmonogram pilotażu musi więc szanować rytm semestrów, sesji, egzaminów i rad pedagogicznych. Pomaga podejście, w którym technologia nie wchodzi na scenę w najgorętszym momencie.

• Faza przygotowań poza szczytem obciążenia – analiza procesów, projektowanie rozwiązań i pierwsze testy najlepiej realizować w miesiącach spokojniejszych (np. czerwiec–lipiec na uczelniach, wiosna w szkołach).
• Pilotaż powiązany z jednym, jasno zdefiniowanym procesem – na początek wystarczy np. wydawanie zaświadczeń o zaliczeniu praktyk albo dyplomów studiów podyplomowych. Unika się w ten sposób paraliżu całej administracji.
• Okno testów z buforem czasowym – jeżeli coś nie zadziała pierwszego dnia semestru, nie może to zatrzymać rekrutacji czy wpisywania ocen. Potrzebny jest bufor i plan awaryjny.
• Migracja w „weekendy technologiczne” – przenoszenie danych, aktualizacje systemu czy integracje z USOS/sekretariatem planuje się na okresy, gdy studenci i nauczyciele nie korzystają intensywnie z systemów.

Dobrą praktyką jest też rozpoczęcie od grupy dobrowolnych uczestników (np. jednego kierunku, kilku klas) zamiast „odgórnego” objęcia wszystkich. Redukuje to napięcie i ułatwia zbieranie sensownego feedbacku.

Minimalny zakres funkcji, który faktycznie da się dowieźć

Przy projektach blockchainowych kusi, by obiecać wszystko naraz: portfele kompetencji, automatyczne uznawanie kwalifikacji, integracje z rynkiem pracy. Tymczasem grantodawcy coraz częściej nagradzają rozsądne cięcie zakresu.

W praktyce minimalny zakres (MVP) może obejmować np.:

• Jedną kategorię dokumentów – np. wyłącznie dyplomy końcowe albo certyfikaty z kursów dodatkowych. Reszta pozostaje w dotychczasowym systemie.
• Prosty portfel użytkownika – dostęp do listy posiadanych dokumentów, możliwość ich udostępnienia, ale bez rozbudowanych analiz i wizualizacji.
• Podstawowy moduł weryfikacji – strona, na której pracodawca może sprawdzić autentyczność dokumentu, korzystając z publicznego identyfikatora.
• Minimalny monitoring – logi wykorzystania systemu, podstawowe statystyki i mechanizm zgłaszania problemów.

Dopiero gdy to działa stabilnie i jest zrozumiałe dla użytkowników, sensowne staje się dokładanie kolejnych warstw funkcjonalności.

Budżet pilotażu: z czego realnie składają się koszty

W dyskusjach o finansowaniu projektów blockchain w edukacji łatwo zafiksować się na „koszcie łańcucha” czy licencjach. Tymczasem z perspektywy budżetu publicznego technologia bywa wręcz mniejszą pozycją niż praca ludzi.

Podział kosztów, który pomaga uspokoić grantodawcę, zwykle obejmuje kilka kategorii:

• Analiza i projektowanie procesów – warsztaty z pracownikami dziekanatu, nauczycielami i działem prawnym, opis ścieżek dokumentów, mapowanie wyjątków. To właśnie tu zapadają decyzje, czy blockchain ma sens.
• Prace deweloperskie i integracje – architektura systemu, development, API do istniejących dzienników elektronicznych i systemów dziekanatowych, testy bezpieczeństwa.
• Infrastruktura – w przypadku rozwiązań prywatnych: serwery, zasoby chmurowe, monitoring. Przy wykorzystaniu istniejących sieci publicznych: opłaty transakcyjne lub subskrypcje.
• Szkolenia i wsparcie użytkowników – materiały instruktażowe, webinary, dyżury „super-userów” na początku roku, helpdesk.
• Ewaluacja i upowszechnianie – badanie efektów pilotażu, spotkania z innymi instytucjami, publikacje, konferencje.

Rozpisanie budżetu w ten sposób pokazuje, że projekt nie jest tylko „instalacją blockchaina”, lecz wcieleniem zmiany organizacyjnej, co zwykle dobrze koresponduje z kryteriami wielu konkursów.

Źródła finansowania poza oczywistymi grantami

Klasyczne konkursy NCBR, NCN czy programy ministerialne to niejedyna droga. Zwłaszcza przy mniejszych pilotażach, które mają raczej charakter „proof of concept” niż wieloletniego programu badawczego.

W praktyce pojawiają się m.in. takie opcje:

• Budżety cyfryzacyjne uczelni i samorządów – środki przewidziane na modernizację systemów administracyjnych, które można częściowo skierować na moduł blockchainowy, o ile wpisuje się w szerszą strategię cyfryzacji.
• Programy rozwoju kompetencji cyfrowych – projekty, w których blockchain pojawia się jako narzędzie do budowania nowych programów kształcenia, nie tylko jako infrastruktura.
• Wkład rzeczowy partnerów technologicznych – czas programistów, infrastruktura chmurowa, gotowe biblioteki. Część z nich można potraktować jako wkład własny projektu.
• Granty miejskie i regionalne – szczególnie tam, gdzie miasto promuje rozwój sektorów kreatywnych czy IT i szuka projektów łączących edukację z innowacją.
• Mikrogranty i fundusze pilotażowe – małe, szybkie konkursy (np. w ramach „innovation hubs” lub inkubatorów uczelnianych), w których można sfinansować prototyp lub fazę testów.

Część instytucji zaczyna także eksperymentować z modelami partnerstw publiczno-prywatnych, w których partner komercyjny finansuje część rozwoju w zamian za możliwość dalszego komercyjnego wdrażania rozwiązania.

Jak opisać ryzyka, żeby nie zabić projektu

Wniosek grantowy bez sekcji o ryzykach budzi nieufność, ale zbyt długa lista zagrożeń może odstraszyć oceniających. Pomaga jasne rozróżnienie między ryzykami technologicznymi, organizacyjnymi i prawnymi oraz pokazanie konkretnych sposobów ich ograniczania.

W praktyce dobrze wybrzmiewają np. takie elementy:

• Ryzyka technologiczne – awarie systemu, problemy z integracją, zmiana parametrów sieci blockchain. Kontrą jest plan awaryjny (fallback na dotychczasowe procedury), testy wydajnościowe, wybór rozwiązania o ugruntowanej pozycji.
• Ryzyka organizacyjne – opór personelu, brak czasu nauczycieli, rotacja w zespole. Tu pomagają szkolenia, wyznaczenie ambasadorów projektu i rezerwa czasowa w harmonogramie.
• Ryzyka regulacyjne – interpretacja RODO, zmiany przepisów dotyczących dokumentów elektronicznych. Odpowiedzią jest bieżące zaangażowanie działu prawnego i opcja modyfikacji konfiguracji systemu.
• Ryzyka wizerunkowe – obawa przed porażką projektu „na oczach” mediów branżowych. Przeciwwagą jest szczera komunikacja – pokazywanie pilotażu jako eksperymentu, a nie rewolucji.

W opisie ryzyk dobrze sprawdza się też zasada: każde nazwane ryzyko ma przypisany co najmniej jeden konkretny mechanizm ograniczający i osobę odpowiedzialną.

Standardy i otwartość jako karta przetargowa w konkursach

W wielu programach finansujących innowacje w administracji i edukacji wysoko punktuje się otwartość rozwiązań. W przypadku blockchainu da się to przełożyć na kilka bardzo praktycznych decyzji projektowych.

• Oparcie się na istniejących standardach – np. verifiable credentials (W3C), standardach dla cyfrowych dyplomów (ECDL, ELM itp.) czy schematach danych uzgodnionych na poziomie krajowym.
• Publikacja części kodu na licencji open source – przynajmniej komponentów niezawierających wrażliwych szczegółów infrastruktury bezpieczeństwa. Umożliwia to innym uczelniom czy szkołom wykorzystanie efektów projektu.
• Dokumentacja procesów – opisy ścieżek decyzyjnych, wzory regulaminów, procedury dla dziekanatu, które można przenieść do innych instytucji.
• Możliwość hostingu w różnych środowiskach – unikanie twardego przywiązania do jednego dostawcy chmury czy jednej zamkniętej sieci blockchain.

Tak zaprojektowana otwartość ułatwia wpisanie projektu w kryteria „skalowalności” i „replikowalności”, bardzo lubiane przez komisje konkursowe.

Dowody na skuteczność: jak projektować ewaluację

Bez danych trudno przekonać kolejnych decydentów, że projekt ma sens i zasługuje na dalsze finansowanie. Ewaluacja nie musi być jednak wielką pracą badawczą – lepiej działa niewielki, ale dobrze przemyślany zestaw wskaźników.

Sprawdza się kombinacja trzech typów danych:

• Dane ilościowe – liczba wydanych dokumentów, czas oczekiwania na potwierdzenie, liczba udostępnień portfeli, liczba instytucji weryfikujących dokumenty.
• Dane jakościowe – krótkie wywiady z użytkownikami, obserwacje pracy dziekanatu czy sekretariatu, przykłady, w których nowy system rozwiązał realny problem.
• Dane porównawcze – zestawienie „przed” i „po”, choćby na małej próbce: ile czasu zajmowało ręczne wystawienie zaświadczenia, a ile w nowym systemie.

Oceniający projekty lubią widzieć, że ewaluacja jest wpleciona w harmonogram: nie tylko ankieta na końcu, lecz także krótkie przeglądy co semestr, na których zespół projektowy realnie wprowadza poprawki.

Komunikacja i budowanie poparcia wewnątrz instytucji

Nawet najlepiej napisany wniosek i solidna technologia polegną, jeśli projekt zostanie odebrany jako „narzucony z góry”. W szkolnej i akademickiej rzeczywistości powodzenie zależy mocno od nieformalnych liderów.

Przydatne są m.in. takie praktyki:

• Mapa interesariuszy – proste wypisanie, kogo projekt dotknie: od sekretariatu, przez nauczycieli, po dział IT. Przy każdym nazwisku – oczekiwane korzyści i obawy.
• Ambasadorzy projektu – kilku nauczycieli czy pracowników administracji, którzy biorą udział w projektowaniu rozwiązania i stają się pierwszą linią wsparcia dla kolegów.
• Prosta narracja – zamiast opowieści o „rozproszonej księdze” i „hashach bloków”, kilka prostych zdań: co się zmieni w codziennej pracy i dlaczego to będzie łatwiejsze.
• Pokazy na żywo – krótkie demonstracje na radzie pedagogicznej czy posiedzeniu rady wydziału, gdzie można zobaczyć, jak wygląda wydanie i weryfikacja dokumentu.

W jednej z uczelni pilotaż zaczął się od obsługi praktyk studenckich. Sekretariat praktyk dostał prosty panel, który skracał czas wystawiania zaświadczeń. Po kilku miesiącach to właśnie pracownicy sekretariatu byli największymi rzecznikami rozszerzenia systemu na kolejne obszary.

Co zostaje po pilotażu: scenariusze dalszego rozwoju

Grantodawcy i władze uczelni często pytają: „a co dalej?”. Odpowiedź „zobaczymy” rzadko wystarcza. Warto więc już na etapie pisania wniosku zarysować realistyczne ścieżki kontynuacji.

Mogą to być np. trzy scenariusze:

• Scenariusz konserwatywny – utrzymanie rozwiązania w obszarze, który był objęty pilotażem (np. dyplomy studiów podyplomowych), drobne usprawnienia, przekazanie utrzymania do działu IT.
• Scenariusz rozwojowy – rozszerzenie na kolejne typy dokumentów, dołączenie nowych wydziałów czy szkół partnerskich, dodatkowe integracje z platformami e-learningowymi.
• Scenariusz systemowy – wykorzystanie wyników pilotażu jako argumentu dla tworzenia rozwiązań krajowych lub międzyuczelnianych: wspólnej sieci weryfikacji dyplomów, krajowego rejestru mikrokwalifikacji.

Kluczowe jest także zaplanowanie „osadzenia” systemu w strukturze instytucji: kto będzie właścicielem procesów, kto ma budżet na utrzymanie, jak aktualizuje się regulaminy i polityki bezpieczeństwa.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Po co w ogóle robić pilotaż blockchain w edukacji?

Pilotaż jest potrzebny, żeby w kontrolowanych warunkach sprawdzić, jak blockchain działa z realnymi danymi, użytkownikami i istniejącymi systemami (e-dzienniki, USOS, LMS itp.). Technologia ma konsekwencje prawne, organizacyjne i wizerunkowe, dlatego wdrażanie „na pełnej skali” bez testów jest ryzykowne.

Dobrze zaprojektowany pilotaż pozwala zmierzyć efekty, obniżyć ryzyko błędów, zebrać opinie użytkowników oraz przygotować twarde argumenty (liczby, wskaźniki, case study) na potrzeby decydentów, grantodawców czy ministerstwa.

Jak uzasadnić we wniosku o grant zastosowanie blockchainu w projekcie edukacyjnym?

Wniosek powinien pokazywać przede wszystkim problem edukacyjny, a nie samą technologię. Trzeba jasno opisać, co blockchain pomaga rozwiązać, np. fałszywe dyplomy, długotrwałą weryfikację kwalifikacji, chaos w certyfikatach czy brak spójnej historii edukacyjnej ucznia lub studenta.

Następnie warto podkreślić skalowalność (czy rozwiązanie da się rozszerzyć na inne szkoły/uczelnie, regiony, branże) oraz wpływ społeczny lub gospodarczy: poprawę mobilności zawodowej, dostępności edukacji, jakości kształcenia czy efektywności wydatków publicznych. Blockchain powinien być opisany jako narzędzie wspierające realizację polityki publicznej (LLL, cyfryzacja usług, walka z wykluczeniem), a nie cel sam w sobie.

Skąd można zdobyć finansowanie na pilotaż blockchain w edukacji w Polsce?

Środków można szukać przede wszystkim w grantach publicznych: programach ministerialnych dotyczących cyfryzacji edukacji i jakości szkolnictwa wyższego, funduszach europejskich (np. regionalne programy, Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego, inicjatywy innowacji społecznych), konkursach NCBR na projekty B+R+I w edukacji oraz w budżetach samorządów (innowacje w oświacie, „smart city”).

Drugą ścieżką są fundusze prywatne: fundacje korporacyjne, programy CSR i inicjatywy firm technologicznych (w tym z sektora Web3). Niezależnie od źródła, kluczowe jest pokazanie, jak projekt wpisuje się w istniejące strategie cyfryzacji i rozwoju kompetencji przyszłości.

Jakie koszty trzeba uwzględnić, planując pilotaż blockchain w szkole lub na uczelni?

Typowy pilotaż wymaga budżetu m.in. na: analizę prawną i RODO, minimalną infrastrukturę (węzeł, hosting, wsparcie DevOps), prace deweloperskie lub konfigurację gotowych rozwiązań oraz testy z udziałem realnych użytkowników (uczniowie, studenci, nauczyciele, administracja).

Warto też zaplanować środki na dokumentację rezultatów: raport, studium przypadku, materiały dla decydentów. Bez finansowania takie działania często są robione „po godzinach”, chaotycznie, co później utrudnia obronę projektu przed radą uczelni, organem prowadzącym czy grantodawcą.

Jakie zastosowania blockchainu w edukacji najbardziej opłaca się pilotować?

Najprostszym i dobrze rozumianym obszarem są cyfrowe dyplomy, certyfikaty i mikrokwalifikacje. Można zacząć od wariantu „light”, gdzie w blockchainie zapisuje się tylko hash dokumentu, a treść jest przechowywana tradycyjnie. Szczególnie dobrym polem do pilotażu są mikrokwalifikacje i krótkie kursy, gdzie problem chaosu certyfikatów jest największy.

Inne perspektywiczne obszary to: śledzenie ścieżki edukacyjnej (wspólny rejestr osiągnięć z różnych instytucji) oraz zdecentralizowana tożsamość ucznia/studenta (np. cyfrowa legitymacja studencka w portfelu). Te dwa typy projektów wymagają jednak zwykle silniejszego zaplecza prawnego i organizacyjnego, więc częściej realizowane są w konsorcjach lub na poziomie ministerialnym.

Czego oczekują grantodawcy od projektów edukacyjnych z blockchainem?

Grantodawcy oczekują przede wszystkim: jasno zdefiniowanego problemu edukacyjnego, realnego planu skalowania rozwiązania po pilotażu oraz wyraźnie opisanego wpływu społecznego lub gospodarczego. Nie wystarczy pokazać „ciekawą technologię” – projekt musi wnosić konkretną wartość dla systemu edukacji lub rynku pracy.

W praktyce oznacza to konieczność przygotowania mierników sukcesu (np. czas weryfikacji dyplomu, liczba zweryfikowanych certyfikatów, liczba instytucji włączonych w sieć) i powiązania projektu z aktualnymi dokumentami strategicznymi dotyczącymi cyfryzacji, uczenia się przez całe życie czy rozwoju kompetencji przyszłości.

Czy małe szkoły i pojedyncze uczelnie mogą sensownie wdrożyć pilotaż blockchain?

Tak, ale powinny zaczynać od wąsko zdefiniowanego zakresu – np. cyfrowe certyfikaty dla jednego kierunku, ścieżki kompetencyjnej lub programu stażowego. Pozwala to ograniczyć koszty, uprościć analizę prawną i szybciej pokazać namacalne rezultaty.

Dobrym pomysłem jest też łączenie sił w lokalnych lub branżowych konsorcjach (kilka szkół, uczelni, pracodawców), aby wspólnie dzielić koszty infrastruktury, analiz prawnych i developmentu, a jednocześnie od początku projektować rozwiązanie z myślą o skalowaniu na większą liczbę podmiotów.

Kluczowe obserwacje

• Blockchain w edukacji to głównie narzędzie do poświadczania dyplomów, certyfikatów, tożsamości i ścieżek edukacyjnych oraz mikropłatności – wymaga integracji z istniejącymi systemami, a nie „przeniesienia wszystkiego do łańcucha bloków”.
• Każdy poważny projekt blockchain w edukacji powinien zaczynać się od pilotażu, bo technologia niesie ze sobą istotne ryzyka regulacyjne, organizacyjne i wizerunkowe oraz bywa słabo rozumiana przez decydentów.
• Bez dedykowanego finansowania pilotaż jest zwykle realizowany chaotycznie „po godzinach”, co uniemożliwia rzetelną analizę prawną, budowę infrastruktury, testy z użytkownikami i przygotowanie raportu – a tym samym utrudnia późniejsze uzasadnienie projektu.
• Grantodawcy oczekują, że projekty blockchain rozwiążą konkretny problem edukacyjny, będą skalowalne po fazie pilotażu oraz przyniosą wymierny wpływ społeczny lub gospodarczy (np. lepsza mobilność zawodowa, przejrzystość rynku pracy, efektywność wydatków publicznych).
• W dokumentach aplikacyjnych blockchain musi być przedstawiony jako środek do realizacji polityk publicznych lub celów biznesowych, a nie jako cel sam w sobie – kluczowe jest powiązanie z takimi obszarami jak LLL, cyfryzacja usług czy walka z wykluczeniem.
• Najbardziej „wdzięcznym” obszarem pilotażu są cyfrowe dyplomy, certyfikaty i szczególnie mikrokwalifikacje, gdzie chaos certyfikatów jest największy, a regulacje łagodniejsze niż przy dyplomach formalnych.

Przeczytaj również:

• 

  Blockchain vs tradycyjne LMS – porównanie

• 

  Blockchain w edukacji – rewolucja czy chwilowa moda?

• 

  5 rzeczy, które każdy pedagog powinien wiedzieć o…

• 

  5 inspirujących TED Talków o blockchainie i edukacji

• 

  Narzędzia i platformy blockchainowe dla nauczycieli

• 

  Blockchain w weryfikacji kompetencji miękkich i twardych